Eg er på veg til huset med kassettopptakar, digitalt kamera og eit spørsmålsark i handa. Eg ringer på og stig inn. Det er tydeleg at ho har førebudd seg, for på plassen der eg skal sitje er det potetgull og brus. Etter at alt er laga til, startar eg intervjuet: 

Kva for rolle hadde ein lensmann under krigen?"
I byrjinga av krigen vart han Martinus avsett, for tyskarane gjorde alt for å få sine eigne folk inn i lensmannsstillinga. Tyskarane kunne ikkje avsette lensmannen utan grunn. Difor gjaldt det å finne feil og manglar i arbeidet til Martinus: 

Ein dag nede på kaia, var både han Martinus og nazilensmannen som heitte Sevald Vik, til stades. 

Under krigen måtte ein ha pass for å reise til og frå alle stader, og Jakob Skår, ein mann som kom ifrå Skår, ville reise med båt til Ålesund. Han hadde ikkje med seg passet sitt, og nazilensmannen vart veldig sur og nekta han å reise. Han Martinus sa: " Eg kjenner Jakob, og eg veit at han er til å lite på så han bør få reise til Ålesund." Det tok nazilensmannen som kritikk og innblanding i arbeidet hans og fekk han Martinus avsett. Martinus måtte flytte frå Sæbø til Hornindal og budde der  i eit halvt år.

Elles veit eg ikkje kva ein lensmann styrde med, for han Martinus vart avsette i byrjinga av krigen. Det einaste var at alt vart mykje strengare med den nye nazilensmannen. Du vart arrestert viss du gjekk med norske flagg, og det var ikkje alt du kunne snakke om. Alt mogleg vart meldt til politiet som tyskarane oppfatta som motstand.

Ein dag Sevald Vik kom heim, såg han eit lys på Sæbø. Og som du kanskje veit, skulle alle vindauge vere blenda. Lensmannen vart rasande, og då han kom til Sæbø, såg han at det var hans eige vindauge på lensmannskontoret som ikkje var blenda. Om dette er heilt sant, skal eg ikkje seie, men rykta seier no så.

I norskboka vår stod der at einskilde brukte å ha på seg nisselue for å "terge" tyskarane, gjorde de det? 
Vi torde ikkje å terge tyskarane, for dei hadde all kontroll og kunne arrestere oss for alt, absolutt alt.

Kva tilhøve hadde de til tyskarane under krigen?
Ja, då må eg vel snakke for meg sjølv. For vi torde ikkje å gjere anna ein det dei sa, elles så vart det farleg for oss. 

Så de var ikkje akkurat nokre aktive motstandarar? Nei, det var vi vel eigentleg ikkje. Alle gardar vart pålagde å skaffe tyskarane ei viss mengde korn, poteter og andre grønsaker vi dyrka. Viss ikkje, kunne det verte farleg for oss.  
    

Fekk Martinus nokre spesialoppdrag?
Nei, Martinus fekk ikkje noko spesialoppdrag. For etter at han vart avsett, begynte han som gardbrukar på heiltid. Heime på Sæbø gjekk det ein student rundt og samla inn ei gåve til han. Og eg hugsar då han kom in til oss på Hustadneset; han forma ein "V" for victory med fingrane. Dei gav Martinus eit ur og einsølv pokal i gåve, men det vart det stort oppstyr om, for då nazilensmannen Sevald Vik fekk høyre om denne gåva, gjekk han rundt og avhøyrde alle som hadde vore med på å gjeve pengar til ho.  Etterpå drog han sjølvsagt inn denne gåva, og den fekk Martinus aldri sjå igjen.       

Sevald Vik fekk vite at sonen til Martinus var reist over til England. Difor kom han til Martinus sin gard for å beslagleggje ting i garden som straff for at sonen var reist til England. Og då ville dei ta eit steinbord og nokre stolar. (Sjå bilde) 

Men han Martinus sa at han eigde ikkje stolane og borda, for dei hadde vore i slekta i alle år. Han tok berre vare på det. 

Så det endte opp med at lensmannen let bordet og stolane få vere i fred på garden. I staden ville han ha hesten Jorunn, men han var det sonen John som eigde, sa Martinus. Difor tok ikkje lensmannen hesten eller stolane og bordet. Seinare sa han at møblane var så møllspiste at det ikkje var noko å ta vare på.

Skjedde det noko kriminelt under krigen?
Nei, det skjedde det eigentleg ikkje.

Radio var det jo ikkje lov å ha under krigen, var dette noko Martinus måtte ta seg av?
Nei, det var det nazilensmannen som tok seg av dette, og alle radioapparat vart samla inn og nøye kontrollerte. 

Men eg har høyrt at nokre av apparata blei att på gardane?” 
Ja, der var eit apparat framme på Stokke- med han Andreas Stokke. Han budde inne i ein høystakk under heile krigen. Han hadde rømt for at alle studentar skulle fengslast. 

Men kva om han vart oppdaga? 
Då hadde han blitt skoten. Det var store riskar å ta under krigen og nokre tok dei.

Korleis forandra krigen kvardagslivet i familien?
Ja, det vart lite mat, ikkje fekk du smør, og du fekk ikkje kjøpe anna enn det som var oppført på rasjoneringskortet. Så vi laga maten sjølv og mala korn, men det var eigentleg heller ikkje lovleg. Så alle kvernene vart forsegla. Inne på Skår hadde vi ei kvern, men der var ikkje det så mykje folk så det gjekk eigentleg bra.
Og under krigen kunne vi ikkje seie kva vi ville heller, utanom mann til mann eller bak ryggen på folk. Så krigen forandra kvardagslivet vårt, det skal vere sikkert.

Av Marius