Her kan du lese litt om det som skjedde i konsentrasjonleirane Sachsenhausen og Ravensbrück.

Sachsenhausen
Sachsenhausen ligg nordvest for Berlin.Leiren vart etablert i 1936.Hit sende Hitler personar som han såg på som motstandarar av "det nye tyske riket." I leiren var det derfor kommunistar, sosialdemokratar, fagforeinigsfolk, liberale, kristne, jødar, sigøynarar, pasifistar, Jehovas vitne, homofile, sosiale og kriminelle. Leiren vart først og fremst brukt som arbeidsleir for utanlandske fangar. 100.000 fangar vart drepne i Sachsenshausen mellom 1936 og 1945. I tillegg omkom 20.000 av for lite mat, sjukdomar og utmatting.

Då vi kom til Sachsenhausen, såg vi først litt på eit stort kart over leiren. Etter det gjekk vi bort til inngangsporten, også her stod orda:"Arbeit macht frei".
Vi gjekk over apellplassen,skotestebana og bort mot galgen. Guiden vår fortalte om nokre av torturmetodane dei hadde der. F.eks. kunne det vere å henge ein person opp etter hendene til ledda knakk. Andre torturmetodar var å binde hendene og føtene fast og deretter strekke dei heilt til beina knakk.

På appellplassen måtte fangar gå og teste sko for tyskarane, men det var ikkje ein lett jobb, fordi nokre gongar kunne skoa vere for små til dei. Fangane var underernærte og mykje lettare enn tyske soldatar, derfor måtte dei gå med ein ryggsekk som vog 15 kg bak på ryggen under skotestinga. Dei gjekk frå kl 06.00 om morgonen til kl 17.00 om ettermiddagen. Det tilsvarte om lag 40 km kvar dag. Og underlaget var svært variert; sement, asfalt, betong, grus, pukkstein og stader der det var litt vatn. Dette gjorde dei for å teste slitasjen til støvlane under alle forhold.

Under evakueringa av leiren i april 1945 begynte ei vandring, ein dødsmarsj, frå Sachsenshausen og til Østersjøen. Derfrå skulle fangane fare vidare med eit skip, men meininga var at skipet skulle senkast.Heldigvis vart dei stoppa av russarane før dei kom fram, men 6000 fangar døydde i løpet av vandringa. Seinare vart den marsjen kalla Dødsmarsjen.

Dei fleste av dei norske fangane vart sende til Sachsenhausen.
Den kjende politikaren Einar Gerhardsen var ein av dei som vart send til Sachsenhausen. I påska 1942 vart han send til Sachsenhausen , men på grunn av eit kraftig politisk press vart han send heim igjen til Grini. Man trur at finske sosialdemokratar (politikarar) la press på tyske poltikarar, men ein veit ikkje sikkert. (Gerhardsen døde i 1987.)

RAVENSBRÜCK
Ravensbrück var ein vakker liten landsby i eit område med skogar og innsjøar. Staden låg i nærleiken av Furstenberg, ca 9 mil utanfor Berlin. Staden låg avsides til, men samtidig var det lett å reise til og frå Berlin med tog.
I november 1938 starta SS arbeidet med å bygge ein konsentrasjonsleir i Ravensbrück. Planen var å bygge ein leir som var stor nok til 7000 fangar. Fangar frå konsentrasjonsleiren Sachsenhausen måtte sjølv bygge opp Ravensbrück. Alt i alt sette dei opp 18 brakker. Rundt fangeleiren sette dei opp ein tre meter høg mur med straumførande piggtråd på toppen.

Noko seinare kom det kvinner til fangeleiren. Det var kriminelle og bibelforskarar eller Jehovas Vitne som også deltok i oppbygginga av kvinnekonsentrasjonsleiren Ravensbrück. Dette skjedde i mai 1939. Då kom 860 tyske og 7 austerrikske kvinner til leiren. Fangetalet auka raskt i Ravensbrück.
Ved utgangen av 1939 hadde leiren 2.290 fangar. Etter kvart som krigen utvikla seg blei fangebelegget meir og meir internasjonalt. Faktisk var 23 ulike nasjonar representert i leiren. Tilhøva i leiren var like harde som i dei andre leirane. Kvinnene døde av svolt, vald, tortur, henging og skyting.

Fangane i Ravensbrück måtte arbeide hardt. Dei som ikkje kunne arbeide vart sende til andre leirar der dei vart drepne. Fangetalet auka raskt og dei måtte bygge ut leiren fire gongar. I slutten av 1941 var det 12.000 fangar i leiren. Talet på sovjetiske fangar auka også. I 1944 kunne dei telje opp 80.000 fangar. SS leiarane fann då ut at dei då måtte bygge eit gasskammer i leiren. Alt i alt blei 132.000 kvinner sende til Ravensbrück frå heile det okkuperte Europa i løpet av krigen.Det kom faktisk 102 norske kvinner til Ravensbrück.Nokre av dei blei heldigvis henta heim av dei kvite bussane til Røde Kors i sluttfasen av krigen.

Norsk kvinne i Ravensbrück:
Inger Jensen
Inger Jensen var ei av dei norske kvinnene som var i Ravensbrück.
Inger vaks opp i eit utprega arbeidarmiljø, og blei tidleg aktiv i Framfylkingen, Arbeidpartiet si barnegruppe. Då ho var barn, mista ho mor si som følgje av ein mislukka operasjon. Tidleg blei Inger klar over dei mørke skyene som var i ferd med å samle seg på den europeiske himmelen i løpet av 30- talet. Ho vart kjend med mange flyktningar som flykta til Noreg. Gjennom desse flyktningane lærte Inger om utviklinga bl.a. i Tyskland etter at Hitler overtok makta i 1933.

Etter at Noreg vart okkupert 9.april 1940, blei Inger med i motstandsarbeid. Ho var med på å skjule flyktningar og få dei over til Sverige. I 1942, då Inger var 19 år gammal, blei ho arrestert. Etter arrestasjonen vart ho send til fangeleiren Grini i Bærum. Der sat ho til 6. oktober 1943. Den dagen vart ho send til Ravensbrück. Der blei Inger sitjande til 7. april 1945, då vart ho og dei andre fangane henta av dei kvite bussane. 26. mai 1945 kom ho heim til Noreg der ho gifta seg med kjærasten sin, Olav Gulbrandsen.

Det er skrive ein biografi om Inger og livet hennar bak murane i Ravensbrück. Boka er skrive av Maria Konow Lund. Boka kan du låne på biblioteket, og den er verdt å lese.

Laga av Andreas og Venke.

Torturpålane i Sachsenhausen.

Einar Gerhardsen var fange i konsentrasjonsleiren Sachsenhausen.

Rulla som kvinnene i Ravensbruck brukte til å valse vegane med. Rulla var omlag 600 kg tung.

Ravensbrück låg ved ein vakker sjø.

Inger Gulbrandsen.